Wat is een postcode? Uitleg en voorbeelden

Een postcode is een korte code die bij een adres hoort en die post en pakketten op de juiste plek laat aankomen. In Nederland bestaat een postcode uit vier cijfers en twee letters, bijvoorbeeld 1012 NP, de postcode van de Dam in Amsterdam. Samen met het huisnummer wijst die code precies één adres aan.

Waarvoor je een postcode gebruikt

De postcode is ooit bedacht voor de postbezorging, maar je komt hem tegenwoordig overal tegen. PostNL gebruikt hem om brieven en pakketten te sorteren: een sorteermachine leest de code en stuurt je envelop automatisch naar het juiste deel van het land. Maar dat is allang niet meer het enige.

Een paar situaties waarin je je postcode dagelijks nodig hebt:

• Bij een webshop-checkout, waar postcode en huisnummer vaak genoeg zijn om je hele adres in te vullen
• Bij het versturen van een pakket via een pakketpunt
• In je navigatiesysteem, dat met een postcode sneller en preciezer werkt dan met een straatnaam
• Bij het afsluiten van verzekeringen of energiecontracten, waar de postcode het adres bepaalt
• Bij een verhuizing, als je je nieuwe adres doorgeeft aan instanties

Kort gezegd: de postcode is het stukje van je adres dat computers het best begrijpen. Een straatnaam kun je op tien manieren verkeerd typen, een postcode eigenlijk maar op één manier goed.

Hoe een Nederlandse postcode eruitziet

Elke Nederlandse postcode volgt hetzelfde patroon: vier cijfers, een spatie, twee letters. Denk aan 2511 CS in het centrum van Den Haag of 9712 CP in Groningen. Elk deel van de code heeft een eigen betekenis.

De vier cijfers

De eerste twee cijfers geven de regio aan. Postcodes die met 10 beginnen liggen in Amsterdam, codes die met 97 beginnen vind je in en rond Groningen. De laatste twee cijfers verfijnen dat naar een plaats of een wijk binnen een grotere stad. Zo weet je aan de cijfers alleen al ongeveer waar in het land een adres ligt.

De twee letters

De letters zoomen verder in: ze verwijzen naar een straat of een deel van een straat, met maximaal ongeveer 25 adressen. In een lange straat wisselen de letters dus een paar keer. Wil je precies weten hoe dat trechtert van regio naar straat? Lees dan hoe een postcode is opgebouwd.

Postcode plus huisnummer wijst één adres aan

Het Nederlandse systeem heeft één eigenschap die het bijzonder maakt: de combinatie van postcode en huisnummer is uniek. Er is in heel Nederland geen tweede adres met dezelfde postcode én hetzelfde huisnummer. Met twee korte gegevens leg je dus exact één voordeur vast.

Daar profiteer je vaker van dan je denkt. Vul je bij een webshop 1012 NP met een huisnummer in, dan verschijnen straatnaam en plaats vanzelf in beeld. Dat scheelt typwerk en voorkomt fouten: een verkeerd gespelde straatnaam kan een pakket vertragen, een kloppende postcode vrijwel nooit. Ook hulpdiensten en bezorgers vertrouwen op deze combinatie.

Twijfel je over een postcode? Dan kun je altijd de postcode bij een adres zoeken en het resultaat vergelijken met wat je had. Zo weet je zeker dat je pakket of brief op het juiste adres aankomt.

Hoeveel postcodes Nederland telt

Nederland is een klein land, maar het postcodesysteem is fijnmazig. De cijfers op een rij:

• Ongeveer 460.000 volledige postcodes (vier cijfers plus twee letters)
• 4.072 viercijferige postcodegebieden
• 2.502 woonplaatsen
• 342 gemeenten
• 12 provincies

Dat klinkt abstract, dus een voorbeeld. Het viercijferige gebied 1012 beslaat een flink stuk van de Amsterdamse binnenstad. Binnen dat gebied liggen honderden volledige postcodes, elk voor een straat of een stuk straat. De Dam valt onder 1012 NP, een paar straten verderop geldt alweer een andere lettercombinatie. Zo telt één wijk al snel meer codes dan een compleet dorp.

Niet elke postcode hoort overigens bij woningen. Er zijn ook postcodes voor bedrijventerreinen, postbussen en grote organisaties die zoveel post krijgen dat ze een eigen code hebben. Het aantal verschuift bovendien licht: bij nieuwbouwwijken komen er postcodes bij, bij sloop verdwijnen er soms een paar. Het systeem groeit dus rustig mee met het land, zonder dat de opzet ooit hoefde te veranderen.

Sinds wanneer Nederland postcodes heeft

De Nederlandse postcode bestaat sinds 1977. De PTT, de voorloper van PostNL, voerde het systeem in om de postsortering te automatiseren.

Vóór 1977: sorteren met de hand

Tot die tijd sorteerden mensen post met de hand, op basis van plaatsnaam en straatnaam. Dat ging vaak goed, maar het was traag en gevoelig voor fouten, zeker bij plaatsen met bijna dezelfde naam. Een brief voor Hengelo kon zomaar in het Gelderse dorp belanden in plaats van in de Twentse stad.

Het ontwerp staat nog steeds

De keuze voor cijfers plus letters was destijds slim: vier cijfers en twee letters leveren veel meer unieke combinaties op dan zes cijfers, waardoor het systeem fijnmazig genoeg is om tot op straatniveau te werken. Eén detail is bewust ingebouwd: de lettercombinaties SS, SD en SA worden niet gebruikt, vanwege hun beladen betekenis uit de Tweede Wereldoorlog. Meer achtergrond vind je in de geschiedenis van de postcode in Nederland.

Waar je een postcode kunt opzoeken

Je eigen postcode ken je waarschijnlijk uit je hoofd. Maar bij andermans adres, een nieuw huurhuis of een vakantieadres in eigen land moet je hem opzoeken. Dat kan op een paar manieren.

Via een adres

Heb je straat, huisnummer en plaats? Dan vind je de bijbehorende code via de zoekfunctie op deze site. De gegevens komen uit de BAG, de officiële adresregistratie van het Kadaster, dus je krijgt de postcode zoals die ook bij PostNL bekend is.

Via een postcode

Het werkt ook andersom: heb je alleen een postcode en huisnummer, dan kun je het adres bij een postcode zoeken. Handig als iemand je alleen "2511 CS, nummer 1" doorgeeft.

Via de kaart

Wil je liever zien waar een postcodegebied ligt? Op de postcodekaart zie je de grenzen van de viercijferige gebieden, en per plaats staan alle reeksen op een rij, bijvoorbeeld op de pagina over Amsterdam.