Hoeveel postcodes zijn er in Nederland?

Nederland telt ongeveer 460.000 volledige postcodes en 4.072 viercijferige postcodegebieden. Die twee getallen horen bij twee verschillende niveaus van hetzelfde systeem. Hieronder lees je hoe die aantallen zijn opgebouwd en waarom ze nooit helemaal vastliggen.

Twee getallen, twee niveaus

Als iemand vraagt hoeveel postcodes Nederland heeft, moet je eigenlijk eerst terugvragen: welk niveau bedoel je? Een postcode bestaat uit vier cijfers en twee letters, en die twee delen doen elk iets anders.

Het viercijferige gebied

De vier cijfers vormen samen een postcodegebied. Daarvan zijn er 4.072. Zo'n gebied dekt een plaats, een deel van een stad of een stuk platteland. Het gebied 1012 ligt bijvoorbeeld midden in Amsterdam-Centrum, en 9712 ligt in de stad Groningen, vlak bij het centrum.

De volledige postcode

Voeg je de twee letters toe, dan kom je uit op de volledige postcode, zoals 1012 NP. Dat is de postcode van de Dam in Amsterdam. Zo'n lettercombinatie staat voor een straat of een deel van een straat. Van deze volledige postcodes zijn er ongeveer 460.000. Hoe de cijfers en letters precies samenwerken, lees je in het artikel over de opbouw van een postcode.

Zo verdelen de aantallen zich over het land

Die 460.000 postcodes liggen niet zomaar los in het land. Ze passen in een keurige reeks indelingen, van groot naar klein. Elk niveau heeft zijn eigen rol, en de aantallen lopen per stap flink op:

• 12 provincies, elk met een eigen bereik aan begincijfers
• 342 gemeenten
• 2.502 woonplaatsen, van Amsterdam tot het kleinste gehucht
• 4.072 viercijferige postcodegebieden
• Ongeveer 460.000 volledige postcodes met cijfers en letters

Gemiddeld heeft een postcodegebied dus ruim honderd volledige postcodes. Maar dat gemiddelde zegt weinig. Een dichtbebouwd stadsdeel telt er al snel honderden, terwijl een dunbevolkt gebied in Drenthe of Zeeland het met een handvol doet. Ook per gemeente lopen de aantallen flink uiteen: een grote stad heeft tientallen viercijferige gebieden, een kleine plattelandsgemeente soms maar twee of drie. Op de postcodekaart zie je goed hoe klein de gebieden in de Randstad zijn vergeleken met die in het noorden en oosten.

Stad en platteland: grote verschillen

Het aantal postcodes per vierkante kilometer verschilt enorm. De oppervlakte van een gebied zegt namelijk niets over het aantal codes dat erin ligt. Het aantal adressen bepaalt het aantal postcodes, niet het aantal hectares.

In de stad: postcodes om de hoek

In Amsterdam-Centrum, het gebied rond de postcodes 1011 en 1012, liggen de volledige postcodes letterlijk om de hoek van elkaar. Elke gracht, steeg en straat heeft er meerdere, omdat er zoveel adressen dicht op elkaar staan. Hetzelfde zie je in het Groningse 9712, waar korte stukjes straat elk een eigen code hebben.

In het buitengebied: één code voor kilometers weg

Op het platteland is het beeld omgekeerd. Daar kan één volledige postcode een hele weg van een paar kilometer beslaan, simpelweg omdat er maar een paar boerderijen aan liggen. Dat verklaart ook waarom de Randstad zoveel postcodegebieden heeft op een klein oppervlak: de reeksen 1000 tot en met 3299 dekken grofweg Noord-Holland en Zuid-Holland, en dat zijn meteen de drukste van het land. Het zegt iets over waar de mensen wonen, niet over waar het land groot is.

Niet elke postcode hoort bij een woning

Van die 460.000 postcodes hoort een flink deel niet bij gewone woonadressen. Er zijn een paar categorieën die je makkelijk over het hoofd ziet:

1. Postbusreeksen. Postbussen hebben eigen postcodes, los van de straten eromheen.
2. Grote bedrijven en instellingen. Een organisatie die veel post ontvangt, kan een eigen postcode hebben. Eén postcode, één ontvanger.
3. Bedrijventerreinen. Daar wonen weinig mensen, maar de panden hebben wel allemaal een adres en dus een postcode.

Bij een gewone woonpostcode horen maximaal ongeveer 25 adressen, gemiddeld zo'n 15 tot 20. Wil je weten hoe dat precies zit, lees dan verder bij hoeveel adressen er bij een postcode horen. Voor het totaalbeeld is vooral dit belangrijk: het getal 460.000 telt al die soorten mee, dus ook de codes waar nooit iemand woont. Wie alleen woonadressen wil tellen, komt dus lager uit dan het totale aantal postcodes doet vermoeden.

Het aantal verandert voortdurend

Het getal van 460.000 is bewust een benadering. Een exact aantal noemen heeft weinig zin, want het klopt een week later al niet meer.

Nieuwbouw, sloop en splitsing

Bij elke nieuwbouwwijk komen er adressen bij, en vaak ook nieuwe postcodes. Wordt een kantoorpand omgebouwd tot appartementen, dan kan één adres ineens uiteenvallen in tientallen. Andersom verdwijnen er postcodes bij sloop of bij het samenvoegen van panden. Het systeem ademt mee met de bouw van het land. In jaren met veel woningbouw groeit het aantal dus merkbaar harder dan in stille jaren.

Hoe de telling actueel blijft

De basis van alle cijfers is de Basisregistratie Adressen en Gebouwen, kortweg BAG, die het Kadaster beheert. Gemeenten geven elke wijziging in adressen daaraan door. Het CBS gebruikt diezelfde registratie voor zijn statistieken, en PostNL kent de postcodes toe. Onze data komt uit die officiële bronnen en wordt regelmatig ververst, zodat ook recente nieuwbouw vindbaar is.

Zelf opzoeken hoe het zit

Wil je niet het totaal weten, maar gewoon de postcode van één adres? Dan heb je aan de statistiek weinig. Gebruik in dat geval de zoekfunctie: zoek de postcode bij een adres door straat, huisnummer en plaats in te vullen. Binnen een paar tellen heb je de volledige code met letters erbij.

Het werkt ook andersom. Heb je alleen een postcode, dan zie je direct welke straat en welke huisnummers erbij horen. Per postcodegebied tonen we bovendien hoeveel volledige postcodes en adressen erin liggen, zodat je per plaats of wijk kunt zien hoe de aantallen lokaal uitpakken.

Dat lokale beeld is vaak interessanter dan het landelijke totaal. Vergelijk bijvoorbeeld eens een centrumgebied met een dorpsgebied in dezelfde gemeente: de verschillen in dichtheid springen er meteen uit. Zo wordt zo'n abstract getal als 460.000 ineens concreet. Voor jouw eigen buurt gaat het waarschijnlijk om enkele honderden postcodes. Tel ze gerust na.